అమెరికా 'అవాక్స్' ధ్వంసం: What is AWACS and why its destruction is a huge blow?

అమెరికా అవాక్స్ విమానం: 'ఆకాశంలోని కళ్లు'గా పిలిచే ఈ నిఘా వ్యవస్థ ఇప్పుడు ధ్వంసం.image credit ai

 ఆకాశంలో అజేయమైన కళ్లు: 'అవాక్స్' (AWACS) అంటే ఏమిటి? అమెరికాకు తగిలిన దెబ్బ ఎంతటిది?

ప్రస్తుత ఆధునిక యుద్ధ తంత్రంలో కేవలం ఆయుధాలు, క్షిపణులు ఉంటే సరిపోదు. శత్రువు కదలికలను ముందే పసిగట్టే 'నిఘా' అత్యంత కీలకం. యుద్ధ విమానాలకు మార్గనిర్దేశం చేస్తూ, శత్రువుల రాకను వందల కిలోమీటర్ల ముందే హెచ్చరించే అద్భుత సాంకేతికతే AWACS (Airborne Warning and Control System). ఇటీవలే పశ్చిమాసియాలో జరిగిన పరిణామాల్లో అమెరికాకు చెందిన అవాక్స్ విమానం ధ్వంసమవ్వడం అంతర్జాతీయంగా చర్చనీయాంశమైంది. అసలు ఈ అవాక్స్ అంటే ఏమిటి? ఇది యుద్ధంలో ఎలాంటి పాత్ర పోషిస్తుంది?

అవాక్స్ (AWACS) అంటే ఏమిటి?

సాధారణంగా మనం విమానాలను ప్రయాణానికి లేదా బాంబులు వేయడానికి ఉపయోగిస్తాం. కానీ 'అవాక్స్' విమానం ఒక "ఫ్లయింగ్ కమాండ్ సెంటర్" (Flying Command Center). అంటే ఆకాశంలో ప్రయాణించే ఒక యుద్ధ నియంత్రణ కేంద్రం. దీనిపై భాగంలో ఉండే పెద్ద గొడుగు వంటి రాడార్ (Rotodome) నిరంతరం తిరుగుతూ చుట్టుపక్కల వందల కిలోమీటర్ల పరిధిని స్కాన్ చేస్తుంది.

భూమి మీద ఉండే రాడార్లు భూమి వంపు (Curvature) కారణంగా కొంత దూరం తర్వాత వచ్చే విమానాలను లేదా క్షిపణులను గుర్తించలేవు. కానీ అవాక్స్ విమానం దాదాపు 30,000 అడుగుల ఎత్తులో ప్రయాణిస్తూ, శత్రువుల డ్రోన్లు, యుద్ధ విమానాలు, క్షిపణుల కదలికలను అత్యంత వేగంగా పసిగడుతుంది.

యుద్ధంలో అవాక్స్ పాత్ర: ఆకాశంలోని కళ్లు

యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు సైనికులకు మరియు యుద్ధ విమానాలకు దిశానిర్దేశం చేయడం చాలా ముఖ్యం. అవాక్స్ విమానం చేసే ప్రధాన పనులు ఇవే:

 * ముందస్తు హెచ్చరిక (Early Warning): శత్రువుల క్షిపణి లేదా విమానం మన సరిహద్దు వైపు వస్తుంటే, అది రాకముందే మన రక్షణ వ్యవస్థను అలర్ట్ చేస్తుంది.

 * యుద్ధ నిర్వహణ (Battle Management): మన వైపు ఉన్న యుద్ధ విమానాలకు శత్రువు ఎక్కడున్నాడో చెప్తూ, వారిని ఎలా అడ్డుకోవాలో రేడియో సంకేతాల ద్వారా వివరిస్తుంది.

 * సముద్ర పర్యవేక్షణ: కేవలం ఆకాశమే కాకుండా, సముద్రంపై ఉన్న నౌకల కదలికలను కూడా ఇది కనిపెట్టగలదు.

అమెరికాకు తగిలిన గట్టి దెబ్బ: E-3 సెంట్రీ ధ్వంసం

తాజా వార్తల ప్రకారం, సౌదీ అరేబియాలోని ప్రిన్స్‌ సుల్తాన్‌ వైమానిక స్థావరంపై ఇరాన్ జరిపిన దాడిలో అమెరికాకు చెందిన 'బోయింగ్ E-3 సెంట్రీ' (Boeing E-3 Sentry) అనే అవాక్స్ విమానం ధ్వంసమైంది. అమెరికా సైన్యానికి ఇది కోలుకోలేని దెబ్బ అని చెప్పవచ్చు. దీనికి ప్రధాన కారణాలు:

 * అత్యధిక ధర: ఒక్కో అవాక్స్ విమానం తయారీకి సుమారు 70 కోట్ల డాలర్లు (రూ. 6,000 కోట్లు) ఖర్చవుతుంది.

 * సాంకేతిక నష్టం: ఇది కేవలం ఆర్థిక నష్టం మాత్రమే కాదు. ఆ ప్రాంతంలో అమెరికాకు ఉన్న ప్రధాన నిఘా వ్యవస్థ దెబ్బతింది. ప్రస్తుతం అమెరికా వద్ద ఇలాంటి విమానాలు కేవలం 16 మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి.

 * యుద్ధ గమనం: నిఘా విమానం లేకపోతే, ఆ ప్రాంతంలో శత్రువుల క్షిపణులను గుర్తించడం అమెరికాకు కష్టతరమవుతుంది.

భారతదేశం వద్ద ఉన్న అవాక్స్ వ్యవస్థలు

భారత వాయుసేన (IAF) కూడా ఇటువంటి అవాక్స్ ప్రాముఖ్యతను గుర్తించి, శక్తివంతమైన వ్యవస్థలను కలిగి ఉంది.

 * ఫాల్కన్ (Phalcon): ఇజ్రాయెల్ సాంకేతికతతో తయారైన ఈ వ్యవస్థను మన దేశం రష్యా విమానాలపై (IL-76) అమర్చి ఉపయోగిస్తోంది.

 * నేత్ర (Netra): ఇది మన దేశం సొంతంగా (DRDO) అభివృద్ధి చేసిన అవాక్స్ వ్యవస్థ. వీటిని మనం చైనా, పాకిస్థాన్ సరిహద్దుల్లో నిఘా కోసం ఉపయోగిస్తున్నాం.

ముగింపు

నేటి ఆధునిక యుద్ధాల్లో ఎవరు గెలుస్తారనేది కేవలం ఆయుధాల మీద మాత్రమే కాదు, సమాచారం (Information) మీద కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. అవాక్స్ వంటి విమానాలు ఆ సమాచారాన్ని అందించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అమెరికా వంటి అగ్రరాజ్యానికే ఇంతటి నష్టం వాటిల్లిందంటే, పశ్చిమాసియాలో యుద్ధం ఎంత భీకరంగా మారుతోందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. సాంకేతికత పెరుగుతున్న కొద్దీ, దాన్ని అడ్డుకునే మార్గాలు కూడా పెరుగుతున్నాయని ఈ ఘటన నిరూపిస్తోంది.

మీకు ఈ ఆర్టికల్ నచ్చితే మీ మిత్రులతో పంచుకోండి! భవిష్యత్తులో ఇలాంటి మరిన్ని టెక్నాలజీ మరియు డిఫెన్స్ అప్‌డేట్స్ కోసం మా బ్లాగ్‌ని ఫాలో అవ్వండి.